شناسایی ۳۰۰ نقطه ورودی فاضلاب به «کارون» و «دز»/ اهواز کانون بحرانی تخلیه فاضلاب

صغری رستمی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به قدمت طولانی دغدغه‌های زیست‌محیطی پیرامون رودخانه کارون اظهار کرد: سال‌هاست که موضوع آلودگی کارون، جای بحث‌های فراوانی را در استان داشته است. از همان ابتدا، موضوعات مختلف مرتبط با آلاینده‌هایی که به این رودخانه تحمیل می‌شد، به طور جدی پیگیری می‌شد.

وی با اشاره به گذشت ۲۵ سال از تشکیل «شورای حفاظت کیفی رودخانه کارون» و دستاوردهای آن در حوزه فاضلاب بیمارستانی و صنعتی، بیان کرد: از سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱، «شورای حفاظت کیفی رودخانه کارون» به ریاست استاندار وقت، دبیری

اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان و با عضویت همه دستگاه‌های اجرایی مربوط تشکیل شد. وظیفه اصلی این شورا، پیگیری امور مربوط به وضعیت آلایندگی رودخانه کارون بود و با وجود تغییرات متعدد در سیستم مدیریتی استانداری و اداره‌کل حفاظت محیط زیست، همواره سعی شد این جلسات به صورت منظم برگزار شود و از همان ابتدا، وضعیت آلایندگی به طور جدی بررسی شد.

رستمی با اشاره به ساختار این شورا گفت: در ذیل جلسات اصلی که با حضور استاندار برگزار می‌شد، کارگروه‌های تخصصی متشکل از سه کمیته اصلی شامل فاضلاب‌های شهری، فاضلاب‌های صنعتی و زهکش‌های کشاورزی تشکیل شد تا به طور اختصاصی به ریشه‌یابی و کنترل هر یک از این منابع آلاینده بپردازند.

پیشرفت در حوزه بیمارستانی و صنعتی

رئیس آزمایشگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان افزود: در بخش‌هایی از این موارد، پیشرفت چشمگیری داشتیم و تغییرات عمده‌ای در بهبود شرایط آلاینده‌های تخلیه‌شده به کارون ایجاد شد. ترکیب پیگیری‌های شورا، پایش‌های مستمر میدانی و همچنین پیگیری‌های حقوقی و قضایی علیه منابع آلوده‌کننده، نتایج خوبی به همراه داشت.

وی با اشاره به حوزه فاضلاب بیمارستانی تصریح کرد: حدود ۷۰ بیمارستان در سطح خوزستان فعال هستند که با پیگیری‌های انجام‌شده، اکنون بیمارستانی در استان نداریم که سیستم تصفیه‌خانه فاضلاب نداشته باشد. همه بیمارستان‌ها مجهز شده‌اند و تحت کنترل و پایش قرار دارند؛ هر چند ممکن است برخی در مقاطعی دچار اشکال شوند و بلافاصله اخطاریه‌ها صادر و برای رفع ضعف اقدام می‌شود.

رستمی در خصوص وضعیت فاضلاب‌های صنعتی نیز گفت: در ابتدای کار، تنها یک کارخانه شیر در یکی از شهرستان‌ها تصفیه‌خانه داشت که این تصفیه‌خانه هم کار نمی‌کرد و بوی تعفن حاصل از تجمع فاضلاب، تا کیلومترها اهالی منطقه را آزار می‌داد. با پیگیری‌های مستمر، اکنون به جز چهار واحد صنعتی که متأسفانه هنوز تصفیه‌خانه‌هایشان راه‌اندازی نشده، دیگر واحدها یا مجهز به سیستم تصفیه‌خانه شده‌اند و یا روش‌های مدیریتی جایگزینی برای کنترل خروجی خود در پیش گرفته‌اند که مورد قبول سازمان حفاظت محیط زیست است.

چالش کشاورزی؛ انحراف زهکش‌ها به جای مدیریت علمی

رئیس آزمایشگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به چالش‌های زیست محیطی زهکش‌های کشاورزی گفت: طرح‌های بزرگ کشاورزی مانند طرح توسعه نیشکر در خوزستان وجود دارند. در اوایل دهه ۸۰ که فعالیت این واحدها شکل گرفت، آبشویی مزارع و زهکش‌های با EC بالا مشکلات کیفی جدی و تبعات اجتماعی بسیار بدی برای شهرهای پایین‌دست به وجود آورد. متأسفانه در آن زمان روش مدیریت صحیح وجود نداشت و تنها چاره‌اندیشی، انحراف این زهکش‌ها به مسیرهای دیگر بود. بخشی از این پساب‌ها به اراضی بایر و بخشی به تالاب شادگان منتقل شد که خود این اقدام نیز تاثیر منفی بر تالاب گذاشت.

وی افزود: هر چند این روش توانست آلایندگی کارون را کنترل کند اما هنوز برای طرح‌های جدید، راهکار صحیح و اصولی که تبعات زیست‌محیطی کمتری داشته باشد، دیده نشده است.

فاضلاب شهری؛ بحران حل‌نشده کارون

رستمی با بیان اینکه فاضلاب شهری مهم‌ترین و حساس‌ترین معضل فعلی رودخانه کارون است، تصریح کرد: همه شهرها و روستاهای حاشیه کارون، عمدتا از این رودخانه به عنوان منبع تامین آب استفاده می‌کنند، اما در عین حال، فاضلاب این مناطق نیز به خود رودخانه تخلیه می‌شود. این موضوع از ابتدا چالش‌های جدی برای سیستم نظارتی و اجرایی استان خوزستان ایجاد کرده و چالش‌های زیادی با شرکت‌های آب و فاضلاب داشته‌ایم.

وی با اشاره به شهرهای اولویت‌دار مشخص‌شده در حوزه کارون ادامه داد: شهرهای دزفول، شوشتر، اهواز، آبادان، خرمشهر و شادگان به عنوان اولویت‌های نخست برای ساخت تصفیه‌خانه تعیین شدند. بارها شرکت‌های آب و فاضلاب‌ برنامه دادند و اعتبار تخصیص یافت و هزینه شد، اما متأسفانه این اعتبارات هیچ‌گاه به سرانجام مطلوب نرسید.

رئیس آزمایشگاه‌های اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان اضافه کرد: تصفیه‌خانه فاضلاب دزفول، مدتی راه‌اندازی شده است، اما تنها ۴۰ درصد ظرفیت دارد و کیفیت خروجی همان ۴۰ درصد نیز از نظر ما قابل قبول نیست.

وی بیان کرد: تصفیه‌خانه شوشتر هم که در دهه ۹۰ راه‌اندازی شد، تنها یک سال به صورت آزمایشی کار کرد و سپس از مدار خارج شد و هنوز به چرخه بازنگشته است و فاضلاب شوشتر همچنان به صورت خام در کارون تخلیه می‌شود.

رستمی با بیان اینکه اهواز بزرگترین کانون بحران تخلیه فاضلاب به رودخانه کارون را دارد، تصریح کرد: اهواز بیشترین حجم تخلیه فاضلاب به کارون را دارد و تخمین زده می‌شود روزانه حدود ۱۸۵ هزار مترمکعب فاضلاب در این محدوده تخلیه می‌شود که با افزایش جمعیت، بیشتر هم خواهد شد.

وی ادامه داد: حدود ۲۴ ورودی اصلی به رودخانه کارون در محدوده شهر اهواز شناسایی شده است که ۱۴ نقطه در شرق و ۱۰ نقطه در غرب واقع هستند. شرکت آب و فاضلاب ادعا کرده سه ورودی را مسدود کرده است، اما این فاضلاب به سمت تصفیه‌خانه شرق منحرف شده استو از طریق نهر مالح به تالاب شادگان و حوضه رودخانه کارون تخلیه می‌شود.

رئیس آزمایشگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با هشدار در خصوص وضعیت عملکرد تصفیه‌خانه‌های شرق و غرب اهواز گفت: با وجود هزینه‌های هنگفت، تصفیه‌خانه شرق هنوز راه‌اندازی نشده است. وعده بهره‌برداری تصفیه‌خانه غرب را نیز در اردیبهشت امسال داده بودند که همچنان شبکه جمع‌آوری فاضلاب در غرب نیز هنوز تکمیل نیست.

تصفیه‌خانه‌های جنوب خوزستان؛ بساز و رها کن

رستمی با اشاره به وضعیت فاضلاب شهرهای آبادان، خرمشهر و شادگان افزود: ساخت تصفیه‌خانه‌های این شهرها تقریبا به پایان رسیده است، اما مانند بسیاری از تصفیه‌خانه‌های دیگر، عملکرد مناسبی ندارند. به طور مثال تصفیه‌خانه شادگان پس از مدتی دوباره از کار افتاده و خروجی آبادان و خرمشهر نیز به همین شکل دچار اختلال است.

وی با انتقاد از رویکرد «ساخت و رهاسازی» تصریح کرد: مشکل اصلی اینجاست که کارها ناقص انجام می‌شود و همیشه یک جای کار می‌لنگد. متاسفانه وقتی تصفیه‌خانه‌ای ساخته می‌شود، آن را به امان خدا رها می‌کنند؛ در حالی که یک تصفیه‌خانه مانند یک واحد صنعتی نیازمند مدیر، کنترل کیفیت و نمونه‌بردار است. این تصفیه‌خانه‌ها به مرور زمان دچار پوسیدگی و اختلال می‌شوند و راه‌اندازی مجدد آن‌ها، خود یک پروژه جدید است.

۳۰۰ نقطه ورودی فاضلاب به کارون و دز

رئیس آزمایشگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان درباره میزان دقیق ورودی فاضلاب، گفت: تخمین دقیق میزان حجم ورودی بسیار سخت است اما یک پیمایش بسیار گسترده در حوضه‌های رودخانه‌های کارون و دز انجام داده‌ایم. در این پیمایش، تمامی نقاط ورود فاضلاب‌های صنعتی، شهری، کشاورزی، بیمارستانی و دیگر موارد را شناسایی کردیم که در مجموع به بیش از ۳۰۰ نقطه ورودی می‌رسد. البته فاضلاب در همه این نقاط، فاضلاب خام نیست و برخی پس از تصفیه، وارد رودخانه می‌شوند اما بیشترین معضل مربوط به فاضلاب‌های شهری است که یا تصفیه نمی‌شوند و یا تصفیه ناقصی دارند.

زنگ خطر فاضلاب برای بهداشت روستاها

وی با هشدار نسبت به وضعیت روستاها بیان کرد: این مشکل تنها به شهرها محدود نمی‌شود. فاضلاب روستایی نیز مردم را آزار می‌دهد و از نظر بهداشتی، همه ما را تحت تاثیر قرار داده است. متاسفانه بر اساس گزارش‌های مراکز بهداشت، کنترل کیفیت آب آشامیدنی در روستاها به جدیت مناطق شهری انجام نمی‌شود و این مشکلات در روستاها بیشتر خود را نشان می‌دهد.

رستمی با ابراز تاسف از بی‌نتیجه ماندن پیگیری‌های مکرر در خصوص حل معضل ورود فاضلاب شهری به رودخانه‌ گفت: این موضوعات را بارها در شورا، نهادهای نظارتی، سازمان حفاظت محیط زیست و حتی از طریق رسانه‌ها مطرح کرده‌ایم اما متاسفانه هیچ اقدام شایسته و درخوری که درخور مردم خوزستان باشد، برای حل معضل فاضلاب شهری انجام نشده است.