فیبر نوری؛ فرصتی که نباید در پیچ‌ و خم هماهنگی‌ ها و مجوزها، کند و یا متوقف شود

✍️ عباس شاخی
اگر امروز از هر کاربر اینترنت در کشور بپرسیم مهمترین انتظارش از شبکه ارتباطی چیست، احتمالا پاسخ چندان پیچیده نخواهد بود: سرعت بیشتر، پایداری بالاتر و قطعی کمتر… خواسته‌ ای ساده که در ظاهر به چند مگابیت سرعت بیشتر خلاصه می‌ شود، اما در واقع به زیرساختی وابسته است که سالهاست نیاز به نوسازی دارد.

شبکه مسی مخابرات ایران، شبکه‌ ای که چندین دهه بار اصلی ارتباطات کشور را بر دوش کشیده، اکنون به نقطه‌ ای رسیده که دیگر نمیتواند پاسخگوی نیازهای روزافزون جامعه دیجیتال باشد. روزگاری همین کابلهای مسی امکان برقراری ارتباط تلفنی را برای میلیون ها ایرانی فراهم کرد و بعدها نیز بستر اولیه اینترنت خانگی (adsl) شد، اما جهان ارتباطات با سرعتی بسیار بیشتر از آنچه تصور می‌ شد تغییر کرده است. امروز اقتصاد دیجیتال، خدمات ابری، آموزش و بازی‌ های آنلاین، دورکاری و حتی بسیاری از خدمات روزمره مردم به شبکه‌ ای نیاز دارد که ظرفیت آن با گذشته قابل مقایسه نیست. به همین دلیل پروژه سواپ یا برگردان شبکه مسی به فیبر نوری را باید یکی از مهمترین پروژه‌ های زیرساختی کشور در سالهای اخیر دانست؛ پروژه‌ ای که هدف آن تنها جایگزینی یک فناوری با فناوری دیگر نیست، بلکه بازآفرینی ستون فقرات ارتباطات کشور برای چند دهه‌ آینده است.

با این حال، واقعیت آن است که مسیر اجرای این طرح، پیچیده‌ تر از آن چیزی بوده که در ابتدا تصور می‌ شد. اگر چه توسعه فیبر نوری در بسیاری از شهرها آغاز شده و آمار اتصال مشترکان نیز هر سال افزایش پیدا می‌ کند، اما هنوز فاصله قابل توجهی میان وضعیت موجود و نقطه مطلوب وجود دارد. در کشوری که حدود ۳۰ میلیون شماره تلفن ثابت دارد، رسیدن به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار اتصال فعال فیبر نوری، هرچند یک گام رو به جلو محسوب می‌شود، اما نشان می‌ دهد که برای تحقق اهداف کلان این پروژه ملی، باید با سرعت و انسجام بیشتری حرکت کرد.

البته برای قضاوت منصفانه درباره روند توسعه فیبر نوری باید به واقعیتهای اقتصادی صنعت مخابرات نیز توجه داشت.
شرکت مخابرات ایران در سالهای اخیر بخشی از سرمایه‌ گذاریهای خود را به اجرای پروژه‌ های اختصاصی فیبر نوری برای بانکها، سازمانها، ادارات و شرکتهای بزرگ اختصاص داده است. این پروژه‌ ها به دلیل درآمدزایی مناسب و بازگشت سرمایه سریعتر، به پایداری مالی شرکت کمک می‌ کند و در شرایطی که هزینه توسعه زیرساختها روز به روز افزایش می‌یابد، نمیتوان نقش آنها را نادیده گرفت. اما آنچه اهمیت دارد، حفظ تعادل میان این دو ماموریت است؛ از یک سو پاسخگویی به نیازهای سازمانی و اقتصادی و از سوی دیگر ادامه پرقدرت پروژه ملی فیبر نوری برای خانوارها و مشترکان عادی.
مردم سالهاست درباره مزایای ftth می‌ شنوند و طبیعی است که انتظار داشته باشند آثار این تحول را در زندگی روزمره خود نیز لمس کنند.

نکته مهم دیگر این است که توسعه فیبر نوری را نباید صرفا پروژه‌ ای متعلق به شرکت مخابرات یا حتی وزارت ارتباطات دانست. تجربه نشان داده است که موفقیت چنین طرحهایی بیش از هر چیز به هماهنگی میان دستگاه‌ های مختلف وابسته است. از شهرداری‌ ها و استانداری‌ ها گرفته تا شرکتهای خدمات‌ رسان، نهادهای محلی، اپراتورها و دستگاه‌ های اجرایی، همه در بخشی از این مسیر نقش دارند. گاهی یک مجوز حفاری، یک هماهنگی شهری یا یک تصمیم اجرایی می‌تواند سرعت پیشرفت پروژه را افزایش دهد یا آن را چندین ماه به تاخیر بیندازد. شاید امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به شکل‌ گیری یک قرارگاه هماهنگ‌ کننده میان همه بازیگران این حوزه احساس می‌ شود؛ ساز و کاری که بتواند موانع اجرایی را سریعتر برطرف کند ، اولویتها را مشخص سازد و مسیر توسعه را هموارتر کند.

از سوی دیگر، ادامه فعالیت بر بستر شبکه مسی نیز هزینه‌ های خاص خود را دارد. فرسودگی تجهیزات، افزایش خرابی ها، هزینه‌ های سنگین نگهداری و حتی معضل سرقت کابلهای مسی، هر سال فشار بیشتری بر شبکه وارد می کند. در چنین شرایطی، توسعه فیبر نوری تنها یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه راهکاری برای کاهش هزینه‌ های بلند مدت و افزایش پایداری شبکه محسوب می‌ شود.

امروز کمتر کسی در ضرورت توسعه فیبر نوری تردید دارد. آنچه اهمیت دارد، ایجاد هماهنگی بیشتر میان همه بازیگران این حوزه، تامین منابع مالی پایدار ، برنامه‌ ریزی شفاف و تسریع در اجرای پروژه است. اگر این هم‌ افزایی شکل بگیرد، طرح سواپ می‌تواند به یکی از ماندگارترین پروژه‌ های مخابراتی کشور تبدیل شود؛ پروژه‌ ای که نه‌ تنها شبکه مسی را بازنشسته می‌ کند، بلکه مسیر توسعه اقتصاد دیجیتال و ارتباطات نسل آینده را نیز هموار خواهد کرد.