مسوولیت اجتماعی و مدیریت بحران آب

به گزارش بازتاب خوزستان به نقل از ایرنا، استفاده بی رویه از منابع طبیعی تجدید ناپذیر و تاکید بر کشاورزی معیشتی که ساکنان برخی مناطق را به کشت محصولات دیم در مناطق کوهپایه ای وادار می کند و یا کشت محصولاتی مانند برنج و هندوانه در واقع معادل تامین معیشتی ناچیز به بهای تخریب آب و منابع طبیعی است.

رساندن جامعه به جایگاهی که در خود، مسوولیت اجتماعی در برابر بحران های محیط زیستی اعم از بحران آب را احساس کند باعث می شود تا بسیاری از مشکلات این حوزه کاهش یابد و جامعه در مسیر توسعه قرار گیرد، این مفهوم در عبارتی دقیق تر به معنای انجام وظایف فردی به وسیله تک تک افراد جامعه است که انجام آن باعث می شود تا تعادل مناسبی بین اکوسیستم و اقتصاد جامعه برقرار شود.

در اولین گام باید مردم را از بحرانی بودن وضعیت موجود آگاه کرد و فراتر از شعار و کلام به باورپذیری محکمی برسند که منابع آبی رو به کاهش است و بی آبی نزدیکتر از آن چیزی است که تصور می شود.

مردم در هر مکانی باید بدانند در همان شهر و منطقه ای که زندگی می کنند منابع آبی شان در چه مرحله ای قرار دارد تا از این خیال خام که بی آبی و خشکسالی برای جاهای دیگر است و شامل آنها نیست، رها شوند.

عبور بحران کم آبی از مرز هشدار

در همین راستا باید یادآوری کرد که در شهرستان بروجرد بنا بر گفته مسوولان مرتبط بحران آب از مرز هشدار گذشته است، خشکسالی چند سالی است که تداوم دارد و در حال حاضر چهار روستا در این شهرستان با تانکر آبرسانی می شود و گرمای زود هنگام هوا نیز مزید بر علت شده تا مصرف آب بیشتر شود.

مدیر شرکت آب و فاضلاب بروجرد در این باره به خبرنگار ایرنا می گوید: شهرستان بروجرد با کاهش ۳۵ میلیون متر مکعبی منابع آبی زیر زمینی روبرو است که اگر منابع آبی به خوبی و قاطعانه مدیریت نشود با کم آبی شدید روبرو خواهیم شد.

حبیب اله حدادی افزود: با گرم شدن هوا هر کولرآبی حدود ۶۰۰ لیتر آب در شبانه روز مصرف می کند، باید همه کمک کنند تا مشکلات آب حل و فصل شود، برداشت آب شرب برای بخش کشاورزی در بخش هایی از شهر با انشعابات غیر مجاز مشکل ساز شده است.

وی اضافه کرد: سال گذشته ۹۴ هزار متر مکعب در شبانه روز مصرف داشته ایم که امسال پیش بینی می شود به ۱۰۴ هزار متر مکعب برسد.

وی ادامه داد: هم اکنون چهار روستا در شهرستان با تانکر آبرسانی می‌شود، که در صورت تداوم گرما و خشکسالی به ۴۰ روستا افزایش خواهد یافت، در حال حاضر روزانه ۲ تانکر ۱۲ هزار لیتری آب به روستاهای ثمورخان، کلان، تپه مولا و پیراب ارسال می‌شود.

مدیر شرکت آب و فاضلاب بروجرد یادآور شد: کاهش نزولات آسمانی و خشکسالی در سال‌های اخیر موجب شده است تا گرمای هوا زودتر شروع شود بحران کم آبی در شهرستان بروجرد جدی است و  از مرز هشدار گذشته که انتظار می‌رود مردم با صرفه جویی از هدر رفت آب جلوگیری کنند.

وی با بیان اینکه هم اکنون مجموع مشترکان تحت پوشش شرکت آب و فاضلاب این شهرستان ۱۴۵ هزار مشترک شهری و روستایی است، اظهار داشت: ۷۵ درصد آب شرب شهرستان بروجرد از چاه‌ها تامین می شود، که در صورت بحران با کمبود مواجه خواهیم شد.

اصلاح الگوی کشت و مقابله با کم آبی

اصلاح الگوی کشت همانند اصلاح الگوی مصرف حرف تازه ای نیست و همواره بعنوان یکی از راهکارهای مقابله با کم آبی مطرح شده است نکته مهم تر در این مسیر فرهنگ سازی و تبدیل آن به یک باور عمیق چه در سطح مدیریتی و چه در سطح مردمی است تا اجرای این اصل را آسانتر کند.

رییس آب منطقه ای بروجرد می گوید: منابع آبی زیر زمینی در دشت سیلاخور ۲۸ میلیون متر مکعب و در بخش اشترینان هفت میلیون متر مکعب کاهش داشته است و برای مبارزه به بحران بی آبی باید به صورت عملی وارد عرصه شویم و قانون ممنوعیت کشت محصولات آبدوست باید در کل استان اجرایی شود.
حسین یاری افزود: برای کنترل بحران بی آبی چاه‌های مجاز که اقدام به کشت برنج می کنند، برق آنان باید قطع شود.

وی بیان کرد: بیش از ۲۰۰ حلقه چاه صنعتی در شهرستان است که باید پروانه دار و قانونمند شود، متاسفانه برخی چاه‌ها که در اختیار کارخانجات سنگ بری و غیره هستند در اختیار کشت برنج قرار می گیرند، این چاه‌ها باید با نصب کنترل هوشمند قانونمند شود.
رییس آب منطقه ای بروجرد با اشاره به اینکه متاسفانه برخی کشاورزان از نصب کنترل هوشمند خودداری می کنند، افزود: نصب کنتور هوشمند از اقدامات موثر در کنترل بحران آب است.

بحران کم آبی و اثرات اجتماعی

پژوهشگر اجتماعی و رییس انجمن جامعه شناسی لرستان در این خصوص می گوید: تلاقی عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی باعث شده که مساله آب به یک موضوع بحرانی تبدیل شود و راه‌حل دشواری را بطلبد که به تصمیم‌گیری جدی در سطوح مختلف در توجه به مناطق زاگرس نشین نیاز داشته باشد.

مجتبی ترکارانی بیان کرد: برای جلوگیری از بی‌ثباتی و بحران‌های اجتماعی در این مناطق، ناگریز باید صدا و مطالبات مردمی که از بی‌آبی و بیکاری زندگی‌شان آسیب دیده شنیده شود.

وی گفت: خشک شدن رودخانه کشکان و بسیاری از رودها و چشمه‌ها در زاگرس، صرفا یک پدیده اقلیمی نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و زیست محیطی مهمی دارد که باید آن را مدنظر داشت.

این پژوهشگراجتماعی بیان کرد: پیامدهای منفی آن از جمله؛ افزایش مهاجرت جوانان و خانواده‌ها در سال‌های اخیر به کلان شهرها، افزایش فقر و بیکاری و گرایش به شوتی­ سواری (حمل بار با ماشین سواری از مناطق بندری به مرکز به رغم ممنوعیت دولتی) و قربانی شدن بسیاری از جوانان در این راه است.

ترکارانی افزود: رشد آسیب­‌های اجتماعی مانند اعتیاد و طلاق و خشونت و نابودی گونه­‌های جانوری و گیاهی و تضعیف کشاورزی در مسیر این رودخانه­‌ها و سیل ویرانگر ۱۳۹۸ را نمی‌توان با توسعه نیافتگی این مناطق و آسیب­ پذیری بالای آنها در مقابل تغییر اقلیم بی­‌ربط دانست.

این پژوهشگر اجتماعی یادآور شد:  لازم است با ایجاد اشتغال پایدار و صنعتی، بار معیشت و فقر و بیکاری مردم از روی منابع آب و طبیعت زاگرس برداشته شود، مردم در نبود اشتغال پایدار به بهره‌برداری بی‌رویه از طبیعت و کاشت محصولات آبدوست مانند برنج و یا دامداری بیش از حد ظرفیت روی می‌آوردند و برای بقای خود، آب و مراتع ارزشمند را بدون آینده نگری مصرف می­‌کنند و نمی‌توان از آنها انتظار مقابله با کم آبی را داشت.

مسوولیت اجتماعی مردم و بحران آب

وظیفه و مسوولیت اجتماعی مردم یعنی اینکه هر فرد به وظایف خود آگاه باشد، حوزه مسوولیت اجتماعی درحیطه آبی شامل پذیرش مسوولیت اثرات و پیامدهای تصمیمات و فعالیت‌های خود  بر جامعه و محیط زیست است.

کارشناس اجتماعی می گوید: هریک از افراد جامعه به عنوان یک مسوولیت اجتماعی در استفاده درست از آب و حفاظت از آن سهیم هستند، اینکه تلاش هر یک از ما در این مسیر چقدر باشد چندان مهم نیست آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که بصورت حرکتی جمعی و همگانی در مسیر صرفه جویی آب گام برداشته شود.

معصومه زارعی اضافه کرد: آنچه مسلم به نظر می رسد این است که رسیدن به اهداف مرتبط با کاهش مصرف آب بدون همکاری مردم و وظایف شهروندی که در این حیطه دارند امکان پذیر نیست.  یعنی تا زمانی که خود ما باور نکنیم در آستانه چه فاجعه ای هستیم و صرفه جویی در مصرف آب تبدیل به یک گفتمان غالب در جامعه نشود مشکل پابرجا خواهد ماند.

این پژوهشگر اجتماعی یادآور شد: در سال های اخیر برای تحقق اهداف مرتبط با بحران کم آبی، پویش ها و کمپین های اجتماعی مختلفی به همت سازمان های مردم نهاد و دستگاه های دولتی شکل گرفته و به کمک شبکه های اجتماعی هم سعی شده است که بخش بزرگتری از جامعه با این کمپین ها همراه شوند.

وی با تاکید بر نقش و مشارکت مردم در حفاظت از منابع آبی گفت: رفتن به سمت جریان های اجتماعی با هدف کاهش اثرات بحران کم آبی نقش موثری در حفظ منابع آبی دارد و هیچ گاه نباید اجازه داد این تصور که یک نفر بی تاثیر است قوت بگیرد که این نوع نگاه مقدمه ای برای بی توجهی عمومی به منابع موجود می شود.