تحلیلی بر پدیده دستفروشی در شهر و آثار آن بر حجم ترافیک پیاده و سواره شهری

مهندس عادل سعیدی پور فوق لیسانس مهندسی صنایع و مدرس دانشگاه ؛  امروزه پدیده دستفروشی که از جمله مشاغل بخش غیررسمی شهر می‌باشد، پدیده ای شناخته شده و در عین حال پیچیده به نظر می‌رسد. گذشته از مسائل و مشکلات به وجود آمده توسط دستفروشان، این دسته از فروشندگان فرصت‌های ارزشمندی را نیز برای شهر و شهروندان مهیا می‌سازند. ایجاد اشتغال هرچند موقت برای افراد بیکار جامعه و به تبع آن کاهش انحرافات اجتماعی، کاستن فشار اقتصادی بر اقشار کم درآمد جامعه و … نمونه‌هایی از این فرصت‌ها می‌باشند. اما مهم‌ترین مسئله ای که بسیاری از شهرها در این رابطه با آن مواجه هستند، مشکل حضور دستفروشان در پیاده روهای مراکز شهرهاست که موجبات ترافیک پیاده و سواره و ازدحام جمعیت در بخش مرکزی شهر را فراهم می‌نمایند. از همین رو در بسیاری از شهرها – از جمله شهر اهواز – مکان‌هایی ویژه در قالب طرح‌های ساماندهی دستفروشان شهری جهت حضور این دسته از فروشندگان در نظر گرفته شده است. به دنبال آن است که علاوه بر برررسی پدیده دستفروشی در شهر، تأثیرات حضور یا عدم حضور دستفروشان در شهر را بر ترافیک پیاده و سواره شهری مورد بررسی قرار دهد.  و حجم ترافیک سواره در مرکز شهر دارد

پیشنهادها
رابطه مستقیم بین تعداد دستفروشان و حجم ترافیک پیاده و سواره در مرکز شهر حکایت از آن دارد که افزایش تعداد دستفروشان در مرکز شهر، ازدحام جمعیت عابر پیاده و نیز افزایش ترافیک سواره را به همراه دارد. از سوی دیگر رابطه معکوس میان تعداددستفروشان در بازارهای حاشیه شهر و حجم ترافیک پیاده در مرکز شهر حاکی از آن است که با افزایش تعداد دستفروشان در بازارهای حاشیه شهر، ازدحام جمعیت عابرپیاده در مرکز شهر نیز کاهش می یابد. امااین به معنای حل مشکلات ترافیکی شهر نیست. درتوضیح بیشتر باید گفت که هرچند در شهر اهواز به ویژه در مرکز این شهر، مشکلات ترافیکی اعم از ترافیک پیاده و ترافیک سواره– همچنان یکی ازاصل مسائل شهری است، لیکن این مشکلات ناشی از حضور دستفروشان در مرکز شهر نیست؛بلکه عمده این مشکلات ناشی از کوچک بودن مساحت بخش مرکزی شهر از یک سو و تمرکزکاربر ها ی ی مختلف همچون کاربر ها ی ی اداری،تجاری، مسکونی، درمانی در مرکز شهر از سوی دیگر
و در نهایت افزایش تعداد مراجعه کنندگان به مرکزشهر و نیز افزایش تعداد وسائط نقلیه در مرکز شهراست ( ها مطابق بخش ی فوق که اثرات و ماشین ها موتورسیکلت ها  عبوری از مرکز شهر به عنوان متغیرهای مداخله گر، مطرح و اندازه گیری شد و تاکیدشد که در صورت کنترل اثرات سایر متغیرها مانند ماشین ها یاموتورسیکلتهای عبوری از مرکزشهر، باافزایش تعداددستفروشان در بازارهای حاشیه شهر،از ازدحام جمعیت مرکز شهر نیز کاسته خواهد شد )از سوی دیگر با توجه به این مسأله که تعداد اتومبیل های در اکثر شهرهای ایران روز به روز در حال افزایش است و این وسیله نقلیه سطح قابل توجهی از فضاهای شهری را به خود اختصاص داده است، بنابراین همه مشکلات ترافیکی شهر به ویژه ترافیک سواره شهری را
در یک عامل یا علت اصلی (در اینجا عامل دستفروشان شهری ) نمیتوان جستجو کرد . این در حالی است که متأسفانه در بسیاری ازسازمان ها و مراکز اداری و اجرایی و بعضاً حتی درمحافل علمی فقط از آثار منفی پدیده دستفروشی درشهرها سخن به میان می آید و در باب مسائل ترافیکی،عوامل مختلف به یک علت اصلی که آن هم پدیده دستفروشی است، تقلیل داده یم شوند که این کارکاملاً اشتباه و غیرمنطقی است

  راهکارها

توجه به پتانسیل ها مثبت دستفروشان شهری
در زمینه بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه.
− برطرف نمودن عیوب و تهدیدهای متحمله ازسوی دستفروشان و تدوین برنامه ی از پیش طراحی
شده و بلندمدت، در عوض اقدامات ضربتی، آنی و
کوتاه مدت.
− نظارت منسجم و منظم بر فعالی ها متعدد و
پراکنده دستفروشان و اتخ سیاست های  مناسب
جهت جذب و گرد هم آوردن ها آن در ها مکانی
معین.
− شناسنامه دار کردن دستفروشان شهری در محدوده های ویژه طرح ساماندهی در راستای کنترل ونظارت بیشتر بر آنها
− فراهم نمودن زمینه های لازم برای کاهش اثرات
متغیرهای مداخله گری نظیر خودروها وموتورسیکلت ها عبوری از مرکز شهر که در صورت کنترل ها آن همراه با انتقال دستفروشان به بازارهای حاشیه شهر، حجم ترافیک پیاده و سواره نیز کاهش یابد
− تمرکززدایی از مرکز شهر به لحاظ کاربر های
مختلف و به عبارت دیگر گرفتن عملکردها و
ها نقش ی متنوع و درهم آمیخته از مراکز شهری و
انتقال ها آن به سایر نقاط شهر که ها زمینه کاهش
حضور دستفروشان و در نتیجه کاهش ازدحام
جمعیت در مرکز شهر را نیز فراهم خواهد کرد.
− استفاده از پتانسیل مطلوب موتوی
در شهر اهواز جهت کاهش مشکلات ترافیکی با
توجه به فراگیر بودن این پدیده در سطح شهراهواز
و با توجه به مزایای ارزنده آن ازجمله قیمت مناسب،
هزینه پایین نگهداری آن، اشغال فضای نسبتاً کم و
سرعت مناسب آن و برطرف نمودن تهدیدات و
خطرات احتمالی ناشی از آن نظیر میزان بالای
تصادفات و عدم توجه به موارد ایمنی.