گذر تاریخی زبان فارسی تا به امروز

بازتاب خوزستان: زبان فارسی که امروزه زبان رسمی و اداری ایرانیان است ؛ یکی از کهن ترین زبان های زنده بشر و گنجینه ای حاوی اطلاعات تاریخی ارزشمند و یادآور هزاران سال پویایی فرهنگی ساکنان فلات ایران است .
زبان فارسی از خانواده زبان های ایرانی و هند و اروپایی است . امروزه 《زبان ها و گویش های ایرانی یکی از متنوع ترین شاخه های زبان های هند و اروپایی به شمار می رود》. (باقری ، ۱۷:۱۳۸۵)
قوم پارس که یکی از اقوام سه گانه ایرانی هنگام مهاجرت آریاییان به درون فلات مرکزی ایرانی بودند ، از شمال غربی جغرافیای امروزی ایران وارد این سرزمین گردیدند ، ابتدا در شمال غربی ایران در نزدیکی دریاچه ارومیه در سرزمینی که آن را پارسوا نامیدند رحل اقامت افکندند ؛ پارس ها در ادامه سفر تاریخی خود ، از طریق سلسله جبال زاگرس خود را به جنوب غربی ایران در سرزمین عیلام رساندند و توانستند با استفاده از ضعف دولت عیلام که بر اثر تشنج و تضارب عیلامیان با همسایگان غربی خود پدید آمده بود در یکی از سرزمین های کوهستانی عیلام که آنرا به نام خود پارسوماش نامیدند سکونت گزینند ، آنان بعد از اضمحلال دولت عیلام توانستند آزادی عمل بیشتری یابند و بعد از سقوط دولت ماد ، دولت خود را در فلات ایران تاسیس نمایند .

《زبان فارسی باستان ، زبان قوم پارس بوده است . قدیمیترین و مهمترین اثر بازمانده از فارسی باستان ، کتیبه داریوش بزرگ بر کوه بیستون است》.(ابوالقاسمی ، ۱۵:۱۳۸۰) و 《ظاهرا این داریوش بزرگ بوده که دستور داده الفبایی برای فارسی باستان ساخته و این زبان بدان نوشته شود》.(همان،۳۰)

زبان فارسی توانسته است سیر تاریخی خود را در کنار برخی دیگر از زبانهای هند و اروپایی به طور کامل پشت سر نهد . این زبان《از قدیمیترین صورت بازمانده آن تا فارسی دری ، سه دوره تحول : باستان میانه و جدید را پشت سر گذارده است》.

(باقری،۲۱:۱۳۸۵) رسم الخط زبان فارسی در عهد باستان ، خط میخی بود ؛ که علت این نامگذاری نیز شباهت حروف آن به میخ است .《خط میخی فارسی باستان از چپ به راست نوشته می شود》.(همان،۲۱) در پایان دوره باستان ، زبان فارسی وارد دوره میانه می شود و آن دوره ای است که از انقراض هخامنشیان آغاز می گردد و تا انقراض سلسله ساسانی در سال ۶۵۱ میلادی ادامه دارد . برخی از محققین تاریخ زبان فارسی ، تاریخ به قدرت رسیدن یعقوب لیث صفاری را در سال ۲۵۴هجری پایان دوره زبان های ایرانی میانه و آغاز دوره زبان های ایرانی جدید می دانند (ابوالقاسمی،۱۱۱:۱۳۸۰)

زبان فارسی میانه ، دوره دو سلسله اشکانی و ساسانیان را شامل می شود . از زبان فارسی میانه با دو نام 《پارسیک و پهلوی ساسانی نیز یاد می شود》(باقری،۵۵:۱۳۸۵) . خط میخی باستان در دوره میانه جای خود را به خط پهلوی می دهد . 《خط پهلوی در زمان اشکانیان از روی خط آرامی اقتباس شد》.(همان،۵۸)

دوره جدید زبان های ایرانی و فارسی از سقوط ساسانیان آغاز می شود که تا دوره حاضر تداوم دارد و با رسم الخط عربی نگارش می گردد . بسیاری گویش های مناطق جغرافیایی و اقوام مختلف در دوره جدید زبانهای ایرانی از زبان های ایرانی میانه منشعب گردیده ، که یکی از این گویش ها ، گویش بختیاری در نواحی زاگرس جنوب غربی است .

فارسی جدید نیز 《دنباله طبیعی و بلافصل زبان فارسی میانه است که اصطلاحا پهلوی خوانده می شود . زبان فارسی میانه نیز ، همچنان که ذکر شد ، صورت تحول یافته و بلافصل زبان فارسی باستان است که صورت مکتوب آن در کتیبه های هخامنشی مضبوط است》.(همان۸۰)

《زبان فارسی جدید اغلب با صفت دری در مفهوم “اداری و دولتی” و گاهی نیز بدون صفت یعنی فارسی خوانده می شود》.(همان ۸۰)

رضا بختیاری کیان
منابع :
تاریخ زبان فارسی ، دکتر مهری باقری ، انتشارات پیام نور ، ۱۳۸۵
تاریخ زبان فارسی ، دکتر محسن ابوالقاسمی ، انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها ، ۱۳۸۰